Matejski brod – arheološko bogatstvo!

231

Vojvodina nema piramide, ali je bogata arheološkim nalazištima, koja datiraju još iz drevne neolitske kulture, a arheološki lokalitet Matejski brod, koji se nalazi u blizini Novog Bečeja, spada u jedno od najznačajnijih.

Snežana Marinković, radni kabinet
Snežana Marinković, radni kabinet

Ime izložbe „Matejski brod – višeslojno arheološko nalazište“,  koja je u Narodnom muzeju Zrenjanin prvi put realizovana 2006. godine, nazivje imonografije, koju je 2013. napisalamuzejski savetnik, arheolog Snežana Marinković.

  • Jedna od prvih izložbi otvorena je još 1989. godine, pod nazivom „Potiska kultura“. Pored zrenjaninskog muzeja, izložba je prikazana i u Rimskoj sali Narodne biblioteke u Beogradu, Muzeju Vojvodine, zatim Vršcu, Kikindi, Boru i drugim vojvođanskim gradovima – priča autor monografije Snežana Marinković, ističući da publikacija predstavlja krunu rada dugogodišnjeg proučavanja Matejskog broda, na kojem su prva istraživanja vršena još 1950. i 1965. godine.

Matejski brod je, Rešenjem Zavoda za zaštitu i proučavanje spomenika kulture NR Srbije 1950. godine, stavljen pod zaštitu države.  Nalazi se severoistočno od Novog Bečeja, na samoj obali nekadašnjeg korita Malog Begeja. Ovo nalazište prestavlja prerastanje iz naselja starčevačke u ranovinčansku kulturu, iznad koje se formiralo stanište pozne protopotiske i potiske kulture.

– Bez skromnosti mogu da kažem da je Matejski brod jedan od najznačajnijih lokaliteta koji je istraživan na našim prostorima. Ali je važan, pored Banata i Vojvodine i za Mađarsku i Rumuniju, jer se potiska kultura, kao najmoćniji kulturni sloj, koja je pronađena na Matejskom brodu, pojavljujei u tim područjima – objasnila je Marinković.

Plovidba tri doba

Prilikom iskopavanja, koja su vršena 1954. godine i ranije, ovde su pronađeni ostaci ljudskog naselja u tri zemljišna sloja, koja potiču iz mlađeg kamenog doba, iz vremena oko 2.500 godine pre nove ere, kasnog bronzanog doba, oko 1.500 – 1.000. godine pre nove ere i srednjeg veka. Otkriveni  su vidni tragovi kuća, poluzemunica pravilnog četvrtastog oblika, čiji su uglovi orijentisani prema glavnim stranama sveta. Pod ima drvenu strukturu i premaz od blata. Ovde nisu otkriveni tragovi rovova ili jama u koje su stavljeni potporni stubovi, kao što je slučaj u naseljima vinčanske kulture. Na osnovu keramike nađene u jednoj kući, mlađi stambeni horizont u Matejskom brodu, mogao bi da se svrsta u razvijenu vinčansko-pločničku fazu.

Ornamentika na sudovima tipična je za potisku kulturu. Zastupljeni su urezani uglasti  i motivi meandra. Sedeća figura sa sudom u ruci, koja prestavlja zemljoradničko božanstvo, pripada grupi retkih neolitskih idola. Od ostalih predmeta pronađeno je dosta pečene keramike vinčanskog i potiskog tipa, jedan grob sa skeletom i nešto materijala  iz bronzanog i haldštatskog perioda.

 

Sedeća figura sa sudom u ruci
Sedeća figura sa sudom u ruci

Monografija obuhvata nekoliko segmenata ili poglavlja. Recimo geografski prikaz samog lokaliteta, istorijat istraživanja, obradu 10 neolitskih kuća koje pripadaju potiskoj kulturi, dok svaka stambena jedinica ima svoje poglavlje – kaže ovaj arheolog. Ona je dodala dapublikacija sadrži i zaključak u vezi celokupnih kultura koje su pronađene na tom lokalitetu – stračevačka, vinčanska, potiska kultira, potom segment bronzanog doba i na kraju srednji vek.

 

Matejski brod – stalna postavka, Narodni muzej Zrenjanin
Matejski brod – stalna postavka, Narodni muzej Zrenjanin

Posle dve godine detaljnog rada i proučavanja, koje je Snežana Marinković posvetila Matejskom brodu, kako kaže, još uvek ima osećaj da istraživanje nije završila.

Saradnici na monografiji su prof. Filozofskog fakulteta u Beogradu Dejan Radičević, koji je obradio deo srednjeg veka  i vinčansku kulturu i prof. dr Dubravka Nikolić, čija poglavlja opisuju jame ideo vinčanskog perioda.

Višeslojna kultura, pronađena na Matejskom brodu, nije retkost za Vojvodinu, iako je ovo nalazište jedino koje ima status arheološkog lokaliteta u Srednem Banatu. Širom ovih krajeva iskopana su mesta bogata predmetima koja datiraju iz keltskog ili rimskog perioda. Pronađeni su nakit, keramika, ali i objekti i čitava naselja.

Ovakvim lokalitetima pokazuje se da bogata baština ovih krajeva, čiji koreni potiču iz daleke prošlosti, pruža nepresušan izvor lepote, što bi Vojvodinu svrstalo u sam vrh svetske turističke mape.

Monografija o Matejskom brodu sačuvaćei uvek nas podsećati na segmentlepoteibogatstvaistorije, kulture, tradicijeiduhajednogvremena, kakomnogikažuvečnognaroda.

Matejski brod deo je stalne postavke na arheološkom odelenju muzeja u Zrenjaninu.

 

 

 

 

 

  1. Kovačev