Upoznajte Melence i banju Rusandu!

3234
Foto studio M 023 Melenci

Selo nastalo u prvoj polovini 18. veka formirali su oslobodjeni graničari Pomoriske vojne granice. Naselje je dobilo ime po pustari Melence a osnovano je najverovatnije posle 1739. godine iako postoje naznake o ranijem lokalitetu naselja. Ubrzo je ušlo u sastav Kikinskog distrikta nakon što je carica Marija Terezija izdala povelju 1774. godine o osnivanju istog. Tada je u selu živelo 1787 stanovnika, čiji se broj iz godine u godinu povećavao usled doseljavanja i prirodnog priraštaja. Različiti nazivi sela menjali su se od imena Melence, Melencze, Mellence do danasnjeg naziva koji postoji od 1922.godine. Nalazi se u zapadnom delu srednjeg Banata, na široj aluvijalnoj ravni Tise na 82 metra nadmorske visine.

U 18. i 19. veku deo stanovništva su činili Jevreji, Nemci, Slovaci i Cincari. Osim Srba, danas u Melencima žive Hrvati, Crnogorci, Madjari, Rumuni i Ukrajinci. Prema poslednjem popisu iz 2011. godine selo broji 5.956 stanovnika.

Prostornu strukturu sela čine kvartovi Srpkanj, Pavliš, Vlaskanj, Coknot koji su ranije bili slabo povezane prostorne formacije. Ranije su dominirale kuće od naboja, a i danas postoje kuće nastale nakon I Svetskog rata. Sedamdesetih godina 20.veka počela je izgradnja asfaltnih puteva, mada i danas postoje putevi od kaldrme. Selo je vazan saobraćajni centar kroz koji prolazi magistralni put ZR-Ki a železnička pruga postoji od 1883.godine.

Seoski atar obuhvata 30.000 jutara a najznačajniji delovi su: Malo i Veliko Ilje (arheološki lokalitet, naselje u vreme Osmanlija), Volarske Slatine, Ostrovo (oranice okružene barom tj.mrtvajom Tise, naznake arheološkog lokaliteta), Podostrovo, Četiri Bunara, Veliki Izlaz, Vinogradi…

Melenci danas – Foto studio M 023 Melenci

Osnovna škola ”Dr Boško Vrebalov” osnovana je 1951. godine, a prethodila joj je Prva Srpska Osnovna veroispovedna škola (1758.-1920.) i Potrofna škola(1874.-1920.). Postojale su kao odraz težnje Srpskog stanovništva za očuvanjem kulturnog i nacionalnog identiteta u većinskom katoličkom okruženju Austrougarske monarhije. Od 1923.-1955. u selu je postojala Stručna škola za učenike u industriji i zanatstvu. Danas predškolska ustanova postoji pri Osnovnoj školi. U naselju su svojevremeno postojale čitaonica i biblioteka, a od 1981.-1989. periodično je izlazio časopis koji se bavio društvenim, kulturnim i političkim pitanjima.

Osnovna škola ”Dr Boško Vrebalov” – Foto studio M 023 Melenci

U centru sela postoje 3 zaštićena objekta. Pravoslavni hram Svetog oca Nikolaja podignut 1790. godine, ruinirana zgrada nekadašnje Melenačke štedionice iz 1890. godine i kuća plemićke porodice Bibić od Jenopolja sagradjena 1895. godine. Od nekadašnjih 7 sačuvana je jedina Bošnjakova vetrenjača na izlazu ka Bašaidu iz 1899. godine, pre nekoliko godina delimično restauirana.

vetrenjača u sebi čuva bogatu istoriju – fotografija sa sajta dvorci.info

Spomen krst u centru podignut 1855. godine na mestu prvobitnog pravoslavnog hrama koji je izgoreo, spomenici posvećeni narodnim herojima iz II Svetskog rata kao i zdanje Zadružnog doma iz 50-ih godina u kom se nalazi pozorišna sala , svedoci su bogate istorije sela.

Foto studio M 023 Melenci
Foto studio M 023 Melenci

Seoska slava Sv.Trojica slavi se nekoliko dana uz bogat kulturno-muzički program. Na sam dan slave, u šumi nadomak banje, organizuje se Svetsko prvenstvo u kuvanju čobanskog paprikasa. Ovo je idealna prilika za posetu Melenaca i obilazak Rusande.

Na zapadnoj strani sela je jezero Rusanda nastalo u napuštenom meandru Tise. Dugo je oko 2,5 km, široko 400 m a maksimalna dubina iznosi 1,5m. Zahvata površinu oko 1,52km kvadratna. Voda jezera je alkalno-murijaticna, salinitet dostiže 40-60 promila pri čemu je voda 2 puta bogatija solima od morske vode. Jezerska voda se obnavlja izdanskom vodom i padavinama a gubi isparavanje. Neznatne providnosti i mrkozelene boje vode, crno blato ovog jezera je posebno lekovito. Mulj je neorganskog porekla sa posebnim mirisom sumpor-vodonika. Legenda kaze da je nekada žena po imenu Roksanda izgubila guske koje je čuvala. Našavši ih na obližnjem jezeru kako se kupaju, svakoga dana je odlazila po njih kako bi ih vraćala kuci, pri cemu je gazila preko crnog blata i tako se izlecila od teške reume od koje je bolovala. Otkrivanjem blagotvornih dejstava blata u lečenju kožnih i reumatskih oboljenja, 1869. godine podignut je paviljon Specijalne bolnice za fizičku rehabilitaciju ”Rusanda” kao zaveštanje veleposednice Ane Kljajić. Zaštićeno područje druge kategorije od velikog regionalnog značaja naseljava 220 vrsta ptica pri čemu je ovde često borave predstavnici društva za zastitu i posmatranje ptica Srbije..

Banja Rusanda – Foto studio M 023 Melenci
Jezero Rusanda – foto Aleksandra Lukić

 

Tekst: Gordana Bačić

Fotografije: Foto studio M 023 Melenci

deo informacija knjiga “Dvesta pedeset i pet godina školstva u Melencima: 1758-2013.”